Onion : कांदा : चवीसह गुणांचा राजा अन् आरोग्याचा खजिना
1 min read
Onion : निसर्गाने मानवाला दिलेल्या अत्यंत साध्या पण विलक्षण व प्रभावी अन्नघटकांपैकी म्हणजे कांदा! स्वयंपाकघरात रोज दिसणारा, अनेकदा डोळ्यांत पाणी आणणारा हा कांदा प्रत्यक्षात मानवी शरीरासाठी औषधासारखा कार्य करतो, हे जागतिक तसेच भारतीय संशोधनातून सातत्याने स्पष्ट होत आहे. ‘कांदा खाल्ल्याने शरीरावर काय परिणाम होतात?’ हा प्रश्न केवळ आहारापुरता मर्यादित नसून, तो आरोग्य, प्रतिकारशक्ती, चयापचय आणि दीर्घायुष्याशी थेट जोडलेला आहे.
🧅 कांद्यामधील घटक व त्याचा फायदा
कांद्यामध्ये सल्फरयुक्त संयुगे (Sulfur compounds), फ्लॅव्होनॉइड्स (Flavonoids), विशेषतः क्वेर्सेटिन (Quercetin), तसेच व्हिटॅमिन सी (Vitamin C), व्हिटॅमिन बी6 (Vitamin B6), फोलेट (Folate), पोटॅशियम (Potassium) आणि फायबर (Fiber) मुबलक प्रमाणात आढळतात. जागतिक पातळीवरील संशोधनात असे दिसून आले आहे की, कांद्यातील क्वेर्सेटिन हा एक शक्तिशाली अँटिऑक्सिडंट (Antioxidant) असून, तो शरीरातील मुक्त रॅडिकल्स (Radicals) नष्ट करून पेशींचे नुकसान रोखतो. यामुळे अकाली वृद्धत्व कमी होते आणि अनेक दीर्घकालीन आजारांचा धोका घटतो.
🧅 आयुर्वेदातील महत्त्व
भारतीय आयुर्वेदात कांद्याला ‘दीपनीय’ म्हणजे पचनशक्ती वाढवणारा आणि ‘बल्य’ म्हणजे शरीराला बळ देणारा अन्नघटक मानले गेले आहे. आधुनिक विज्ञानही याच निष्कर्षापर्यंत येताना दिसते. कांदा खाल्ल्याने पचनसंस्था सुधारते, आतड्यांतील उपयुक्त जिवाणूंना (Gut microbiome) पोषक वातावरण मिळते आणि बद्धकोष्ठता, आम्लपित्त यांसारख्या तक्रारी कमी होतात. कांद्यातील फायबर आतड्यांच्या हालचाली सुधारून अन्नाचे योग्य पचन व शोषण घडवून आणते.
🧅 हृदयासाठी उपयुक्त
हृदयाच्या आरोग्याच्या दृष्टीने कांदा अत्यंत उपयुक्त आहे. आंतरराष्ट्रीय संशोधनानुसार कांदा नियमित खाल्ल्याने वाईट कोलेस्टेरॉल (LDL) कमी होण्यास मदत होते आणि रक्तदाब संतुलित राहतो. कांद्यातील सल्फर संयुगे रक्त पातळ ठेवण्यास मदत करतात, त्यामुळे रक्ताच्या गाठी (Clots) होण्याचा धोका कमी होतो. परिणामी हृदयविकार आणि स्ट्रोकसारख्या आजारांपासून संरक्षण मिळते.
🧅 मधुमेहींसाठी लाभदायक
मधुमेहाच्या (Diabetes) रुग्णांसाठीही कांदा लाभदायक ठरतो. भारतीय तसेच जागतिक संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, कांद्यातील काही जैवसक्रिय घटक रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतात. कांदा इन्सुलिनची (Insulin) कार्यक्षमता सुधारतो आणि ग्लुकोजचे पेशींमध्ये शोषण वाढवतो. त्यामुळे कांदा हा मधुमेह व्यवस्थापनात सहाय्यक अन्नघटक मानला जातो.
🧅 संसर्गजन्य आजारांपासून संरक्षण
कांद्याचा आणखी एक महत्त्वाचा परिणाम म्हणजे प्रतिकारशक्ती वाढविणे. व्हिटॅमिन C आणि अँटिऑक्सिडंट्समुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत होते. सर्दी, खोकला, संसर्गजन्य आजार यापासून संरक्षण मिळते. भारतीय घरगुती उपचारांमध्ये कांद्याचा रस, मधासोबत किंवा गरम पाण्यासोबत वापरण्याची परंपरा आहे, ती केवळ अनुभवावर नव्हे तर वैज्ञानिक आधारावरही टिकून आहे.
🧅 कॅन्सर प्रतिबंधक
कॅन्सर (Cancer) प्रतिबंधाच्या दृष्टीनेही कांद्याचे महत्त्व अधोरेखित केले जाते. काही आंतरराष्ट्रीय अभ्यासांनुसार कांद्याचे नियमित सेवन केल्याने पोट, आतडे, स्तन आणि प्रोस्टेट कॅन्सरचा धोका कमी होऊ शकतो. कांद्यातील सल्फर संयुगे कॅन्सर पेशींच्या वाढीस आळा घालण्याचे काम करतात.
🧅 त्वचा आणि केसांसाठी उपयुक्त
त्वचा आणि केसांच्या आरोग्यासाठी कांदा उपयुक्त आहे. कांद्यातील अँटिऑक्सिडंट्स आणि सल्फर घटक कोलेजन (Collagen) निर्मिती वाढवतात, त्यामुळे त्वचा तजेलदार राहते. केसगळती कमी होणे, केसांची मुळे मजबूत होणे यासाठी कांद्याचा रस उपयोगी ठरतो, हे अनेक वैज्ञानिक प्रयोगांनीही सिद्ध केले आहे.
🧅 आरोग्याचा नैसर्गिक संरक्षक
एकूणच पाहता, कांदा हा केवळ चवीसाठी वापरला जाणारा घटक नसून, तो आरोग्याचा नैसर्गिक संरक्षक आहे. कच्चा, शिजवलेला, कोशिंबिरीत, भाजीमध्ये किंवा सूपमध्ये – कुठल्याही स्वरुपात कांदा आहारात समाविष्ट केल्यास शरीराला अनेक पातळ्यांवर फायदा होतो. अर्थात, अती कोणत्याही गोष्टीची चांगली नसते; संतुलित प्रमाणात कांदा खाणे हेच खरे शहाणपण आहे.
आज जागतिक विज्ञान आणि भारतीय परंपरा दोन्ही एकाच मुद्द्यावर एकमताने उभ्या आहेत. कांदा हा आरोग्यासाठी अत्यंत हितकारक आहे. म्हणूनच ‘कांदा खाल्ल्याने डोळ्यांत पाणी येते’ यापेक्षा महत्त्वाचे म्हणजे, कांदा खाल्ल्याने शरीरात आरोग्याची गोड फळे उमलतात, हे लक्षात घेणे अधिक आवश्यक आहे.
कृषिसाधना....
