Agricultural Exports at Risk : इराण-इस्रायल युद्ध; भारताची 1,180 काेटी डाॅलर्सची शेतमाल निर्यात धाेक्यात
1 min read
Agricultural Exports at Risk : भारताने सन 2025 मध्ये पश्चिम आशियाई देशांमध्ये 1,180 काेटी म्हणजेच 11.8 अब्ज डॉलर्स किमतीच्या शेतमाल (Agricultural Goods) आणि अन्न उत्पादनांची (food products) निर्यात (Export) केली हाेती. ही निर्यात भारतीय शेतमालाच्या एकूण देशांच्या निर्यातीच्या तुलनेत 21.80 टक्के आहे. इराण-इस्रायल, अमेरिका युद्धामुळे (War) तसेच होर्मुझच्या सामुद्रधुनीभोवती युद्धाचे सावट असल्याने पश्चिम आशियाई देशांमध्ये जाणारे सागरी मार्ग पूर्णपणे बंद आहेत. त्यामुळे 180 काेटी डाॅलर्स किमतीच्या भारतीय शेतमालाची निर्यात धाेक्यात (Risk) आली असून, त्याचा फटका निर्यातदारांसाेबतच उत्पादक शेतकऱ्यांना बसत आहे. यात तांदूळ, केळी, मसाले, मांस, दुग्धजन्य पदार्थ आणि प्रक्रिया केलेले अन्न उत्पादनांचा समावेश आहे.
तुर्की, सायप्रस, आर्मेनिया, अझरबैजान, जॉर्जिया, इराण, इराक, इस्रायल, जॉर्डन, लेबनॉन, पॅलेस्टाईन, सीरिया या पश्चिम आशियाई देशांममध्ये भारतीय शेतमाल माेठ्या प्रमाणात निर्यात केला जात असून, यात धान्य, फळे, भाज्या आणि मसाल्यांचा समावेश आहे. हे देश केळी, तांदूळ, मसाले आणि मांस आदी उत्पादने आखाती देशांकडून खरेदी करतात. भौगोलिक जवळीक आणि आखाती देशांमध्ये राहणाऱ्या मोठ्या संख्येने भारतीय नागरिक दीर्घकाळापासून वास्तव्याला असल्याने हे देश भारताच्या अन्न निर्यातीसाठी एक नैसर्गिक बाजारपेठ राहिला आहे. या प्रदेशात सुरू असलेल्या युद्धामुळे शिपिंग मार्गांवर परिणाम होत असून, विमा व वाहतूक खर्च वाढत आहे. साेबतच लॉजिस्टिक्सबद्दल अनिश्चितता निर्माण झाली आहे, असे ग्लोबल ट्रेड रिसर्च इनिशिएटिव्ह (GTRI – Global Trade Research Initiative) या थिंक टँकच्या अहवालात नमूद केले आहे.
📍 भारताने सन 2025 मध्ये पश्चिम आशियाई देशांमध्ये 748 काेटी डाॅलर्स किमतीचे धान्य (तांदूळ, डाळी), फळे (केळी, काजू), भाजीपाला (कांदे), मसाले, कॉफी व चहा निर्यात केले हाेते. भारताच्या एकूण जागतिक निर्यातीपैकी ही निर्यात 29.2 टक्के आहे.
📍 युद्धामुळे सर्वाधिक बिगर बासमती तांदळाची निर्यात प्रभावित झाली आहे. 2025 मध्ये भारताने पश्चिम आशियाई देशांमध्ये 443 काेटी डाॅलर्स किमतीचे तांदूळ तांदूळ निर्यात केले हाेते. तांदळाची ही निर्यात भारताच्या एकूण जागतिक तांदूळ निर्यातीपैकी 36.7 टक्के आहे. पंजाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, आंध्र प्रदेश व तेलंगणा या राज्यांमधील तांदूळ उत्पादकांसाठी आखाती देश एक अतिशय महत्त्वाची बाजारपेठ आहे.
📍 भारताने 2025 मध्ये 39.65 काेटी डाॅलर्स किमतीची केळी निर्यात केली हाेती. यातील 79.6 टक्के केळी ही पश्चिम आशियातील देशांमध्ये निर्यात करण्यात आली हाेती. केळीची निर्यात थांबल्याने तामिळनाडू, महाराष्ट्र व गुजरातमधील केळी उत्पादक शेतकरी अडचणीत आले आहेत.
📍 कांदा व लसूण निर्यात एकूण 11.1 काेटी डाॅलर्स तर 9.15 काेटी डाॅलर्स किमतीच्या इतर भाजीपाल्याची निर्यात केली हाेती. पश्चिम आशियात करण्यात आलेल्या कांदा व लसुणाची निर्यात ही एकूण निर्यातीच्या 26.9 टक्के तर भाजीपाल्याची निर्यात ही 50.8 टक्के आहे.
📍 भारताने 2025 मध्ये एकूण 29.55 काेटी डाॅलर्स किमतीच्या जायफळ, गदा व वेलची या मसाल्यांच्या पदार्थांची निर्यात केली हाेती. यातील 70.5 टक्के निर्यात ही पश्चिम आशियातील देशांमध्ये करण्यात आली हाेती.
📍 या काळात जिरे व धणे या मसाल्याच्या बियांची निर्यात एकूण 16.3 काेटी डाॅलर्स किमतीची तर 17.3 काेटी डाॅलर्स किमतीच्या हळदीची निर्यात केली हाेती. यातील 23 टक्के निर्यात ही पश्चिम आशियाई देशांमध्ये करण्यात आली हाेती. निर्यात थांबल्याने केरळ, कर्नाटक, राजस्थान आणि गुजरातमधील शेतकऱ्यांना फटका बसला आहे.
📍 भारताने पश्चिम आशियातील देशांमध्ये 24.07 काेटी डाॅलर्स किमतीची काॅफी आणि 41.01 काेटी डाॅलर्स किमतीच्या चहाची निर्यात केली हाेती. काॅफीच्या एकूण निर्यातीतील हा वाटा 17.7 टक्के तर चहाचा वाटा 44.1 टक्के एवढा आहे. या निर्यातीलमुळे कर्नाटक, केरळ, आसाम व पश्चिम बंगालमधील काॅफी व चहा उत्पादकांना आर्थिक लाभ व्हायचा.
📍 भारताने पश्चिम आशियात 2025 मध्ये 135 काेटी डाॅलर्स किमतीचे प्रक्रिया केलेले अन्न, साखर व कोको उत्पादने निर्यात केली हाेती. या श्रेणीमध्ये प्रामुख्याने साखर, ब्रेड व बिस्किटे यासारखी बेकरी उत्पादने, प्रक्रिया केलेली फळे तसेच काजू आणि इतर पॅकेज केलेल्या अन्न उत्पादनांचा समावेश आहे. 2025 मध्ये 34.9 काेटी डाॅलर्स किमतीची साखर, 12.18 काेटी डाॅलर्स किमतीची बेकरी उत्पादने आणि 10.74 काेटी डाॅलर्स किमतीची प्रक्रिया केलेली फळे आणि काजू निर्यात केले हाेते. भारताच्या या उत्पादनांच्या एकूण निर्यातीपैकी या निर्यातीचा वाटा सुमारे 16 ते 28 टक्के आहे. याचा थेट परिणाम महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश आणि गुजरातच्या अन्न प्रक्रिया उद्योगांवर होत आहे.
📍 2025 मध्ये भारताने पश्चिम आशियात एकूण 181 काेटी डॉलर्स किमतीचे मासे, मांस आणि गोठवलेले व प्रक्रिया केलेले पदार्थ निर्यात केले हाेते. या श्रेणीतील प्रमुख निर्यातींमध्ये ताजे किंवा थंडगार गोमांस, गोठवलेले गोमांस, मेंढ्या व बकरीचे मांस, कोळंबी आणि कोळंबी यासारखे सागरी उत्पादने समाविष्ट आहेत. ताजे किंवा थंडगार गोमांस निर्यात एकूण 13.9 काेटी डॉलर्स हाेती, जी भारताच्या या उत्पादनाच्या एकूण निर्यातीच्या 97.4 टक्के आहे. गोठवलेले गोमांस निर्यात 127 काेटी डॉलर्स इतकी आहे, जी भारताच्या जागतिक निर्यातीच्या 28.9 टक्के आहे. बाेकड व मेंढ्यांची मांस निर्यात एकूण 9.52 काेटी डॉलर्सची होती, ती एकूण निर्यातीच्या 98.9 टक्के आहे. आखाती बाजारपेठेत कोणताही अडथळा आल्यास उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र व तेलंगणामधील पशुधन निर्यातदार व प्रक्रिया युनिट्सवर त्याचा परिणाम हाेताे. भारताने पश्चिम आशियात 2025 मध्ये कोळंबी व कोळंबी यासारख्या 22 काेटी डॉलर्सच्या क्रस्टेशियन सागरी उत्पादनांची निर्यात केली हाेती. आंध्र प्रदेश, गुजरात व केरळमधील निर्यातदारांचे आर्थकारण या बाजारपेठेशी जोडलेले आहे.
📍 2025 मध्ये भारताने पश्चिम आशियाई देशांमध्ये 28.11 काेटी डॉलर्स किमतीचे दुग्धजन्य पदार्थ निर्यात केले हाेते, जे भारताच्या एकूण दुग्धजन्य निर्यातीपैकी २८.९ टक्के आहे. या श्रेणीतील प्रमुख निर्यातींमध्ये लोणी व दुग्धजन्य चरबी, चीज आणि दही यांचा समावेश आहे. पश्चिम आशियात लोणी व दुग्धजन्य चरबीची निर्यात 20.3 काेटी डॉलर्सची हाेती, जी भारताच्या या उत्पादनांच्या एकूण निर्यातीच्या 58.1 टक्के आहे. चीज आणि दह्याची निर्यात 3.14 काेटी डॉलर्सची हाेती, जी एकूण निर्यातीपैकी 47.8 टक्के आहे. आखाती देशांकडून मागणी गुजरात, पंजाब व राजस्थानमधील दुग्ध प्रक्रिया उद्योगाला आधार देते.
📍 भारताने पश्चिम आशियाई देशांमध्ये 2025 मध्ये 19.75 काेटी डॉलर्स किमतीचे अल्कोहोलयुक्त व अल्कोहोलविरहित पेये निर्यात केली हाेती, जी या श्रेणीतील भारताच्या एकूण निर्यातीपैकी 43.3 टक्के आहे. या प्रमुख निर्यातींमध्ये सॉफ्ट ड्रिंक्स व इतर अल्कोहोलरहित पेये व बिअर यांचा समावेश आहे. शीतपेये व अल्कोहोलरहित पेयांची निर्यात 5.15 काेटी डाॅलर्सची होती, जी भारताच्या या उत्पादनांच्या एकूण निर्यातीपैकी 55.6 टक्के होती. बिअर निर्यात 3.42 काेटी डाॅलर्सची आहे, जी या प्रदेशातील निर्यातीच्या 81 टक्के होती. भारतीय पेय उद्योग निर्यातदार आखाती बाजारपेठांवर अवलंबून आहेत.
📍 2025 मध्ये भारताने पश्चिम आशियामध्ये 23.8 काेटी डाॅलर्स किमतीचा कच्चा तंबाखू, 5.46 काेटी डाॅलर्सची सिगारेट व सिगार, 21.58 काेटी डाॅलर्सची तंबाखूजन्य उत्पादने निर्यात केली हाेती. भारताच्या या उत्पादनांच्या एकूण निर्यातीपैकी ही निर्यात 16.9 ते 50.9 टक्के आहे. पश्चिम आशियाई बाजारपेठेतील व्यत्यय आंध्र प्रदेश, कर्नाटक व गुजरातमधील तंबाखू उत्पादक आणि प्रक्रिया उद्योगांवर परिणाम करताे.
कृषिसाधना....
