Sahyadri and Farmer : सह्याद्रीवर कुऱ्हाड म्हणजे शेतकऱ्याच्या मुळावर घाव!
1 min read
Sahyadri and Farmer : भीमाशंकर (Bhimashankar) परिसरातील वृक्षतोडीच्या (Deforestation) बातम्या वाचून मन सुन्न झाले. विकासाच्या नावाखाली जंगलांवर कुऱ्हाड चालत असेल, तर त्याची किंमत उद्या कोण मोजणार? वातानुकूलित कार्यालयात बसणारे अधिकारी, प्रकल्प उभारणाऱ्या कंपन्या की आभाळाकडे डोळे लावून बसलेला शेतकरी? मी स्वतः पर्जन्यछायेतील पारनेर तालुक्यातील शेतकरी (Farmer) आहे. यंदा माझ्या शेतात वाफा भरून पाणी बाहेर पडेल, एवढाही पाऊस झाला नाही, अशी माझी अनुभूती आहे. सह्याद्रीच्या (Sahyadri) आडोशाला असलेल्या आमच्या भागात पावसाची अनिश्चितता म्हणजे केवळ हवामानाचा प्रश्न नाही; तो आमच्या जगण्या-मरण्याचा प्रश्न आहे.
आज जग हवामान बदलाचा (Climate Change) सामना करत आहे. कुठे अतिवृष्टीने पूर येतात, तर कुठे पावसाळ्यातही पाण्यासाठी टँकर लावावे लागतात. ऑक्टोबरमध्येच मे महिन्यासारखी उष्णता जाणवते. अशा परिस्थितीत डोंगर पोखरणे, त्यांची नैसर्गिक रचना बदलणे आणि मोठ्या प्रमाणावर वृक्षतोड करणे म्हणजे निसर्गाच्या जखमेवर आणखी घाव घालणे होय. वृक्षतोड आणि डोंगरांचे सपाटीकरण यामुळे पाऊस पडेलच नाही, असा थेट निष्कर्ष काढता येत नाही; पण पावसाचे पाणी जमिनीत मुरणे, त्याचा प्रवाह, मातीची धूप आणि स्थानिक पर्यावरण यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात. परिणामी, अतिवृष्टी झाली तर पाण्याचा वेगवान निचरा, पूर आणि मातीची धूप यांचे संकट वाढू शकते; तर पाऊसच कमी पडला किंवा दीर्घकाळ खंड पडला, तर पाण्याची टंचाई आणि दुष्काळाचे संकट अधिक तीव्र होऊ शकते. म्हणजेच, एका बाजूला पाण्याचा विध्वंस आणि दुसऱ्या बाजूला पाण्यासाठी आक्रोश! या दोन्ही संकटांची किंमत शेवटी शेतकऱ्यालाच मोजावी लागते.
भीमाशंकर-कर्जत परिसरातील प्रस्तावित ऊर्जा प्रकल्पासाठी वनजमीन आणि हजारो झाडांच्या तोडीचा मुद्दा चर्चेत आहे. या प्रकल्पासंबंधी वृक्षतोडीचे नेमके स्वरूप, मंजुरी, पर्यावरणीय परिणाम आणि पर्यायी उपाय यांची संपूर्ण माहिती जनतेसमोर आली पाहिजे. विकासाला विरोध नाही; पण विकासाच्या नावाखाली निसर्गाचा विनाश होता कामा नये. सरकारने यापूर्वी कोट्यवधी वृक्ष लावण्याच्या घोषणा केल्या. पण आपल्या परिसरात लावलेली किती झाडे आज मोठी झाली? किती रोपे जगली? किती ठिकाणी खरोखर जंगल तयार झाले? झाडे लावण्याचे आकडे सांगण्यापेक्षा ती जगवण्याचा हिशेब जनतेला द्यावा. कारण जुने जंगल तोडून दुसरीकडे रोपे लावली, म्हणजे त्या जंगलाची भरपाई झाली, असे होत नाही.
शेतकऱ्यांनो, जंगल वाचवणे हा केवळ पर्यावरणप्रेमींचा विषय नाही. हा आपल्या पाण्याचा, आपल्या जमिनीचा, आपल्या पिकांचा आणि आपल्या पुढच्या पिढीच्या भविष्याचा प्रश्न आहे. आपल्या गावातील ग्रामसभेत आवाज उठवा, वृक्षतोडीची अधिकृत माहिती मागा, लोकप्रतिनिधींना प्रश्न विचारा आणि कायद्याच्या चौकटीत राहून निसर्गाच्या संरक्षणासाठी एकत्र या. आज झाडांवर कुऱ्हाड चालते आहे; उद्या त्याची झळ आपल्या विहिरींना, आपल्या शेतांना आणि आपल्या लेकरांच्या भविष्याला बसणार आहे. माझा प्रश्न सरकारला, वनविभागाला आणि कंपन्यांना आहे की झाडे तोडून विकास करायचा, की निसर्ग वाचवून पुढील पिढ्यांचे भविष्य सुरक्षित करायचे? लक्षात ठेवा, झाड तोडायला काही मिनिटे पुरतात; पण एक जंगल उभे राहण्यासाठी अनेक दशके लागतात.
©️ सह्याद्री वाचवा, जंगल वाचवा, पाणी वाचवा आणि शेतकरी वाचवा!
कृषिसाधना....
